Βιβλιοθήκη > Εισηγήσεις > Η επιθυμία η εικόνα και φαντασίωση στο όνειρο - Σελίδα 4

Η επιθυμία η εικόνα και φαντασίωση στο όνειρο - Σελίδα 4

Ευρετήριο Άρθρου
Η επιθυμία η εικόνα και φαντασίωση στο όνειρο
Σελίδα 2
Σελίδα 3
Σελίδα 4
Σελίδα 5
Όλες οι Σελίδες

Υπόθεση για την ασυνείδητη φαντασίωση στο όνειρο της ένεση της Ιρμας[29]

       Το πραγματικό που συναντά ο Freud στο βάθος του λαιμού της Ίρμας δεν τον ξυπνά , τον αναγκάζει παρά ταύτα σε μια αλλαγή πλάνου, [30]Μετά την αγχωτική συνάντηση και με την υποστήριξη μιας μεταφοράς που αφορά την θέση του κυρίου(maître), όπως λεει η Gisele Chaboudez,[31] το υποκείμενο καταφέρνει να απωθήσει την επιθυμία του Άλλου, ο Freud μπορεί να συνεχίσει να ονειρεύεται μεσω της εμφάνισης των εναλλακτικών του εγώ, των ταυτίσεων του ως κύριος της ιατρικής γνώσης ο Dr. M και οι βοηθοί του, ενώ ο ίδιος παραμένει,πλέον, στο εσωτερικό της σκηνής του ονείρου ως θεατής. Στο όνειρο του παιδιού που καίγεται αυτός ο πολλαπλασιασμός των θέσεων( για τους λόγους που αναφέραμε) προκαλεί αφύπνιση,υπάρχει δηλαδή ,ξαφνικά, το εντός και εκτός του όνείρου.Μπορούμε να πούμε ότι ο Freud δέχεται στο πρώτο τμήμα αυτό του ονείρου το συναίσθημα της γελοιοποίησης, από την άνετη αυτή θέση έχοντας γλιτώσει το άγχος της αρχικής του ανάμειξης.Με τον τρόπο αυτό η αινιγματική επιθυμία του Άλλου της γυναίκας και της υστερίας παραμερίζεται για να επανέρθει στη συνέχεια του ονείρου, επιχειρώντας, μέσω καινούργιων σημαινόντων, να απαντήσει στο αίνιγμα της επιθυμίας του Άλλου.Οι ταυτίσεις αφορούν τόσο αυτούς που χορηγούν(οι διαφοροι γιατροί συμπεριλαμβανομένου του ίδιου του Freud και του Fliess[32]) όσο και τους παραλήπτες του διάλυματος-λύσης[33]( πρώτον ως παραλήπτης του λικέρ,αλλά και από το γεγονός της επέμβασης που υπέστη από τον Fliess[34]) .Αλλά αντιπροσωπεύεται επίσης από την ένεση και την πράξη που συνδέει τους μεν με τους δε,(η τριμεθυλαμίνη ως προιόν του σεξουαλικού μεταβολισμού κατά τον Fliess, ο ρόλος της σεξουαλικότητας στη γένεση των νευρώσεων σύμφωνα με τον Freud και η ερμηνεία-λύση του συμπτώματος, η κοκαίνη και η ανακάλυψη της χρήσης της ως τοπικού αναισθητικού από τον Freud).Το ''σενάριο'' αυτό νομίζουμε ότι μπορούμε να το ονομάσουμε ασυνείδητη φαντασίωση,[35] μία ασυνείδητη σεναριακού τύπου εικόνα.[36] Η φαντασίωση   είναι μια προσπάθεια του να προκαταβάλει το υποκείμενο μια απάντηση στο άλυτο αίνιγμα της επιθυμίας του Άλλου, μια υπόθεση.Και στην περίπτωση αυτή η υπόθεση αυτή αφορούσε την αυτοανάλυση του Freud και τη γέννηση της ψυχανάλυσης.

                           Η ψευδαίσθηση του ονείρου και ο Άλλος

                  

   Ο Freud, αν και διαφοροποίησε ψευδαισθητικά και μη όνειρα, δεν διασαφήνισε τη διάφορα των δύο αυτών τύπων ονείρου. Την εικόνα στο όνειρο,όπου είναι κύρια οπτική το υποκείμενο την υφίσταται, δηλαδή δεν αναγνωρίζει τον εαυτό του ως δημιουργό της -εκτός και αν ξυπνήσει-, κι είναι εξαναγκασμένος να την κοιτάζει ως θεατής.Θα μπορούσαμε να πούμε ότι και οι σκέψεις κατά τη διάρκεια ενός ονείρου γίνονται χωρίς τη συνείδηση της δημιουργίας τους και ότι και αυτές ακόμη μπορεί να έχουν εφιαλτικό χαρακτήρα. Αλλά οι εικόνες έχουν ακόμη περισσότερο χαρακτήρα ετερότητας, αντικειμένου.Ο ονειρευόμενος υφίσταται σε βαθμό μάλιστα να προσπαθεί ενίοτε να αποτραβηχτεί από την υποβολή που υφίσταται από αυτές.[37] Η φαινομενολογία της εικόνας του ονείρου μπορεί να μας διευκρινίσει τα στοιχεία που συνοδεύουν την υποβολή αυτή.Το ότι ο ονειρευόμενος κοιτάζει τις εικόνες χωρίς να βλέπει που αυτό οδηγεί[38] το ότι είναι ως επί το πλείστον μαυρόoασπρες και όπως ξέρουμε και από τη δημοσιογραφική φωτογραφία αυτό τις κάνει να φαίνονται πιο πραγματικές,το ότι οι εικόνες του ονείρου μας δίνονται με μια ατμόσφαιρα κοσμική[39] και όχι ''ξεκάρφωτες'' όπως οι υπναγωγικές, όλα αυτά αποτελούν στοιχεία της σκηνοθεσίας της υποβολής αυτής

     Οι παρατηρήσεις αυτές όσον αφορά την παθητικότητα του υποκειμένου που ονειρεύεται ως προς την εικόνα του ονείρου, μας παραπέμπουν σε μια άλλη κατάσταση όπου η παθητικότητα του υποκείμενου έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο.Η λεγόμενη από τον Freud '' Hilflosigkeit'', κατάσταση της αρχικής κινητικής και ψυχικής απόγνωσης του βρέφους την οποία χαρακτηρίζει ο Freud ως τραυματική.Στην κατάσταση αυτή που ο Nebenmensch, ο διπλανός,είναι το πρώτο αντικείμενο ικανοποίησης αλλά επίσης το πρώτο εχθρικό αντικείμενο όπως και η μόνη δύναμη βοηθείας.[40]''….μέσα στην πρωτόγονη παρουσία της επιθυμίας του αλλού,ως θολής,ως σκοτεινής το υποκείμενο είναι χωρίς προσφυγή.Είναι hilflos……''λέει ο Lacan.[41] Στην κραυγή του παιδιού που είναι ήδη ερώτημα όσον αφορά την επιθυμία του θα απαντήσει αυτός ο πρωταρχικός Άλλος, το υπέρτατο αγαθό,das Ding,η μητέρα, το αντικείμενο της αιμομιξίας,ως ''απ-αγορευμένος'' με τα σημαίνοντα που θα εκφέρει και είναι αυτά τα σημαίνοντα που θα καθορίσουν το υποκείμενο.Η πτώση του αντικειμένου είναι αυτόματη.Το υπέρτατο αγαθό δεν υπάρχει, το παιδί γεννιέται μέσα στο λόγο.Τι μπορεί να σημαίνει το ότι η διάταξη του ονείρου επαναλαμβάνει αυτή την πρώτη σχέση αν όχι το ότι από μια θέση όπου το υποκείμενο δεν έχει συνείδηση σκέψης, κι όπου δεν μπορεί να συλλάβει τον εαυτό του ούτε ως σκεπτόμενο, υφίσταται τον έτερο, και αυτού του είδους η σχέση αποτελεί την μόνη ένδειξη ύπαρξης για αυτό.Μη δυνάμενο να συλλάβει τον εαυτό του σε αυτή τη κατάσταση ανημποριάς,[42]-και αυτό μπορούμε να το ακούσουμε ως αντανάκλαση του σταδίου του καθρέφτη που περιέγραψε ο Lacan, -συλλαμβάνει την εικόνα ως εικόνα που τον συγκροτεί,ως συνείδηση του. Ούτως ώστε, η ονειρική εικόνα είναι ήδη πρώτη προσπάθεια απάντησης στην ανυπαρξία του Πράγματος στον ονειρικό χώρο, μια πρώτη ''προσαρμογη'' στο αίνιγμα του τι θέλει ο Άλλος.[43]Ένα εγχείρημα δημιουργίας αντικειμένου από τις στάχτες του Πράγματος.Και αυτό πριν η εικόνα αποκτήσει νόημα, στο επίπεδο ακόμη της ενόρμησης και του αισθητικού ίχνους.

     Εκτός από το ρόλο της εικόνας, κύρια οπτικής, στον οποίο αναφερθήκαμε θα επεκταθούμε σε ένα άλλο ρόλο της εικόνας όσον αφορά τη δημιουργία νοήματος.Η ονειρική εικόνα μοιράζεται με άλλου τύπου εικόνες μια ιδιότητα.Όπως λεει η Dina Dreyfus,'' ενώ το σημείο ως αισθητή υλικότητα σβύνεται μπροστά στο νόημα η εικόνα δεν ξεχνιέται ποτέ ως αισθητή, δεν λιποθυμά έτσι απλούστατα''.Ο Regis Debray που αναφέρει τα παραπάνω λεγόμενα της Dinas Dreyfus συμπληρώνει :''η εικόνα είναι υπόσχεση άλλου πράγματος,ατέλειωτο αμφιλεγόμενο,κομβος δυνατοτητων''.[44]Σε παρόμοια συμπεράσματα όσον αφορά την παράσταση των λογικών σχέσεων μέσα στο όνειρο καταλήγει ο Charles Melman :''Το ασυνείδητο φαίνεται να μην έχει τρόπο να παραστήσει αυτές τις λογικές σχέσεις , η μάλλον φαίνεται να έχει μόνο ένα την εγγύτητα.Δηλαδή τόσο ο σύνδεσμος όσο και ο διαχωρισμός ,και ο αποκλεισμός, και το η διαζευκτικό και επίσης η άρνηση δεν θα εχουν παρά ένα τρόπο έκφρασης την εγγύτητα.Έχετε δύο προτάσεις που απομονώνονται μέσα στο όνειρο,που μπορείται να απομονώσετε, και τον λογικό αυτό σύνδεσμο,μολονότι είναι αναγκαίος, παρά ταύτα αναγκαίος, απαραίτητος, δεν τον βρίσκετε να παριστάνεται.Πως να το καταλάβουμε αυτό;Είναι προφανές ότι οταν διηγείστε ένα όνειρο στον εαυτό σας η σε ένα συνομιλητή ,θα εισάγετε αναπόφευκτα λογικά σύμβολα(operateurs) ή συνδέσμους(connecteurs)……… ,αλλά νομίζω ότι είναι ίδιον της ερμηνείας του ονείρου,-και γι αυτό λέμε ότι η ερμηνεία ενός ονειρου δεν τελειώνει ποτέ -,να μήν μπορέσετε ποτέ να συμπεράνετε ως προς την ισχύ του συνδέσμου τον οποίο θα χρησιμοποιήσετε.Αν μπορούσατε να συμπεράνετε το όνειρο θα γινόταν μύνημα.Είναι σίγουρο ότι υπάρχει ένας πειρασμός να ακούσουμε το όνειρο ως μύνημα.Αλλά το ξέρετε πολύ καλά , και πάρτε τα όνειρα του Freud που είναι εδώ(στην Traumdeutung σ.τ.σ.),θα δείτε ότι υπάρχει κάθε φορά μεταξύ των διάφορων προτάσεων που παρουσιάζονται,μια σειρά ερμηνευτικών δυνατοτήτων, δηλαδη διαρθρώσεις με τον άλλο που μένουν πάντα αναποφάσιστες, απροσδιόριστες.Λοιπόν το όνειρο,θα πείτε ,σχηματίστηκε από προτάσεις, από ένα λόγο που περιείχε λογικές διαρθρώσεις.Ισως… αλλά θα έμενε να εξηγήσουμε γιατι το ασυνείδητο φαίνεται να τις αγνοεί και να μην έχει μέσο έκφρασης παρά μόνο αυτό της εγγύτητας''.[45]

       Με βάση τα παραπάνω όσο αφορά την αποτύπωση των λογικών σχέσεων στο όνειρο, μπορούμε να πούμε ότι όλες οι ονειρικές σκέψεις δεν ''περνούν''

εξ'ολοκλήρου στο έκδηλο περιεχόμενο, που είναι, κατά κύριο λόγο-αν και όχι μόνο- οι εικόνες του.Αλλά, όπως λέγαμε, όλες οι ονειρικές εικόνες-ή καλύτερα κομμάτι της ονειρικής εικόνας ,αυτό που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε η αισθητική πλευρά της,που σχετίζεται συχνα με τα μνημονικά ίχνη-δεν έχουν Vorstellungrepräsentanz.Δηλαδή,συμπερασματικά, οι ονειρικές σκέψεις δεν ισοδυναμούν με το έκδηλο περιεχόμενο.[46]

       Βλέπουμε λοιπόν στην εικόνα, και ιδιαίτερα στη ονειρική, αυτή την παραδοξότητα: είναι αυτό που μας συγκροτεί ως ένα, αλλά παράλληλα και αυτό που στην ανάλυση του ,είναι μοναδικά πολλαπλό.Ισως η φύση της να εχει να κανει με μία προσπάθεια του του υποκειμένου να αποκτήσει ''είναι'', να αποκτήσει σχέση με την παράσταση και όχι με την αναπαράσταση.Υπό αυτούς τους όρους μπορούμε να μιλήσουμε για παλινδρόμηση.[47]



French (Fr)Greek